Фредрик Џејмисон: Луѓето велат „ова е нов фашизам“, јас велам – сè уште не!

jameson

Еден од највлијателните гласови на левицата, Фредрик Џејмисон, во интервју кое со него го направи Филип Балуновиќ за criticatac.ro, изложува некои свои размисли и ставови за современата политичка теорија, нејзините дискурси и нејзините погрешни претстави, можните решенија за лево ориентираните политики и нивните денешни ограничувања, за важноста на движењето „Окупирај“, за Берни Сандерс, за можните концепциски и идеолошки решенија во време кога новиот фашизам, според него, сè уште не е пристигнат.

Филип Балуновиќ (понатаму ФБ): Што треба да е во фокусот на денешната политичка филозофија?

Џејмисон: Уште од 1968 година традицијата се фокусираше на истакнување на моќта. Во замена за моќта, се направи премин од она кое ние го викаме „класна политика“ во она кое го нарекуваме „политика на идентитет“. Тоа предизвика ослабување на работничките синдикати, иако синдикалното движење не е нужно класна политика. Оттука, сметам дека денес треба да се навратиме на акцентот на економијата без притоа да имаме однапред предрасуди за што тие економски решенија треба да бидат. Според мене, најважниот проблем е оној со невработеноста и заради тоа мислам дека треба да се води политика за целосна вработеност. На пример, самоуправувањето може да биде една опција за реконструирање на индустриската инфраструктура врз основа на помали индустриски единици. Муабетите за минимална плата на глобално ниво не е лош начин да се стимулираат размислите од луѓето за начинот на кој можеме да се справуваме со капиталот кој се насочува на други места како резултат на разликите во платите. Во случајот на САД, пример, има голем гнев кон таквите компании кои гo вадат капиталот надвор и на тој начин избегнуваат да платат данок. Настојувањето за моќ, благодарение на влијанието од Фуко, меѓу другите, не е правецот во кој треба да се развива новата политика.

ФБ: Тогаш, која е најголемата пречка за таков теориски и политички пресврт?

Џејмисон: Голем проблем претставува глобализацијата која стои зад нова финансиска логика според која се управува со сè останато. Ова не е дури ни американска хегемонија, туку повеќе хегемонија на една нова глобална класа. Европа е добар пример за политичка форма која е така дефинирана да не може да биде одговорна пред било кое национално општество. Тие прават потези така што ниту една национална конституција не може да има контрола над нив и тоа е симболот на глобалниот проблем на сета светска политика. Постои класа која успеала да најде формула со која ќе избегнува било каков демократски глас, иако многу од овие земји сè уште ја имаат задржано надворешната форма на претставителни демократии.

ФБ: За каков институционален склоп и/или интернационализам можеме да зборуваме со цел да се оспори оваа глобална финансијализација?

Џејмисон: Со старата национална политика беше полесно. Можеше да имаш лево ориентирана влада која применува мерки како минимална плата или синдикална заштита. Денес тоа е невозможно. Кога проблем би претставувала само Европа, или Франција или САД, тогаш некој би можел да смисли некаква идеја за тоа. Но, во тоа е вмешан цел свет. Мислам дека постои еден цел нов сет од политички концепти кои се барани од ситуацијата со глобализацијата – дури и социјалистичките концепти се барани од таквата ситуација. Не сме биле во можност да размислуваме за нова политичка реалност освен во услови на Обединети Нации или нешто слично на тоа. Можеби некој нов вид на федерализам би можел да биде решение. Старите модели се истрошени. Земете ја за пример Југославија, како врз една федерација може да влијаат одлуките на Меѓународниот монетарен фонд да соработува директно со републиките, а не со централната влада, што беше причина за распадот на Југословенската федерација. Тука лежи проблемот на федерациите – богатите федерални субјекти не сакаат да бидат оданочувани во корист на посиромашните, а токму тоа се случува денес во Европа.

ФБ: Кои се теориските и практични пречки за овој „нов интернационализам“?

Џејмисон: Очигледно денес има мал интерес меѓу различните леви сили за практични политички алијанси настрана од националните граници. Еден од поголемите обиди да се постигне таква соработка беше Светскиот Социјален Форум. Проблемот беше во тоа што крајната левица, за која јас имам големи симпатии, сè уште беше затворена во рамки на националните граници. Луѓето реагираат од сите страни на светот, од Бразил до Франција и Источна Европа, и голема политичка енергија се троши во борбата против националните реакционерни движења кои се многу моќни – земете ги за пример Франција или Германија. Напливот на бегалци ситуацијата ја прави уште покомплицирана. Во вакви моменти левите струи се ангажираа и се насочија да ја водат оваа битка на локално ниво, а вистински интернационалци и понатаму останаа банкарите и луѓето со многу пари и тие се оние кои меѓусебно соработуваат. Слично е и со интелектуалците. Тие имаат мал подеднакво мал интерес и сознанија за тоа што се случува во другите земји. Француските интелектуалци, на пример, се толку преокупирани со Франција, што не обрнуваат многу внимание што се случува во Германија или Ирска. Американците не знаат ништо за остатокот од светот. Сè уште постои големо присуство на провинцијализам во цел свет, при што левицата е дури и попровинцијална од десницата.

ФБ: Кој треба да направи простор за депровинцијализација на левицата?

Џејмисон: Мислам дека еден од фокусите треба да бидат медиумите, прашањето кој ги контролира нив и каква е нивната структура. Медиумите секако дека не се поволни за новата мисла од интелектуалците. Уште од ’60-те години на минатиот век наваму се појавуваа секакви видови на утопистички идеи за медиумите, но ниту една од нив не профункционира. Некои луѓе очекуваа нова демократија. Истата се случи, но ништо од тоа немаше значење. Она кое треба да биде во центарот на вниманието е како бизнисот ги контролира медиумите. Доналд Трамп, на пример, беше создаден од медиумите кои го пренесуваа секој негов говор кој тој го држеше било каде. Од оваа перспектива, нам ни е потребен демагог кој ќе му се обраќа на демосот и ќе му ги објаснува нештата. Тоа, секако, не треба да биде форма на диктатура.

ФБ: Што е со таканаречените „нови медиуми“? Дали тие имаат потенцијал да бидат противтежа на конвенционалните медиуми?

Џејмисон: Масовните протести во Арапската пролет, Турција, САД се нешто кое беше исфорсирано од „новите медиуми“, нешто кое стана нова политичка форма. Моите колеги и пријатели Тони Негри и Мајкл Харт се обидоа да теоретизираат за тоа користејќи го концептот на толпата – но тоа дефинитивно не е најстабилниот извор на политичка моќ. Целата поента е дека одредени движења можат да уништат цели политички структури, но тогаш се создава вакуум простор. Протестите на плоштадот Тахир ја уништија диктатурата, но наеднаш не остана ништо друго освен муслиманското братство кое произлезе од сето тоа.. Во Ирак, САД заедно со Британците ја уништија комунистичката партија, но единствена замена за истата остана само религијата. Слоганот за демократија не е нешто со кое се задоволувам и ме успокојува, главно благодарение на американската надворешна политика и поради ова не мислам дека тој е најдобриот слоган за левицата.

ФБ: Која е алтернативата?

Џејмисон: Стјуарт Хол имаше одличен концепт за политичка борба кој го нарекуваше дискурзивна битка. Тоа е нешто слично на идејата од Лакло – ако ги дискредитирате слоганите на непријателот тогаш сте постигнале нешто, ги оневозможувате да ги користат своите слогани. Токму ова госпоѓа Тичер го направи брилијантно. Единствениот случај на мајсторски зададен удар на левицата во оваа дискурзивна битка беше движењето „Окупирај“. Ако „Окупирај“ не направеше ништо друго освен тоа, ќе беше навистина одлучна струја во американската политика бидејќи ги реорганизираше комплетниот јазик, претходните дискусии и самата политика на идентитети.

ФБ: Кога сме кај „Окупирај“, на ум ми доаѓа следното прашање: Дали Сандерс ќе беше кадарен да го исфорсира својот прогресивен дискурс, да не беше оваа појава на засебна промена која ја направи движењето „Окупирај“?

Џејмисон: Дефинитивно не! Интересно е, бидејќи тој е од Њујорк, но Вермонт е некој вид на „земја од третиот свет“ и само во Вермонт некој како него можеше да биде избран. Места како Вермонт се заостанатите делови од САД. Во рамки на Германија, вакви идеи веројатно би можеле да произлезат од Источна Германија. Со помош на политичка педагогија, Сандерс успешно го туркаше неговиот дискурс кон економијата и прогресивната политика. „Окупирај го Вол Стрит“, кое никогаш немаше дефинирана програма, беше важно бидејќи се наврати на класниот проблем. Затоа Сандерс беше толку битен, бидејќи го ревитализираше комплетниот јазик на економијата кој многу ѝ недостасуваше на политиката на идентитети.

ФБ: И покрај тоа, во исто време се случи Трамп.

Џејмисон: Да се вратам на она кое го дискутиравме. Постои момент кога институциите се уништени. Кај републиканците не постои никаков правец и стратегија: не сакаат нови даноци, не сакаат да трошат пари, сакаат само да ги задржат. Демократите, пак, беа во можност да го спречат Обама да направи било што.  Хилари, исто така, немаше никакви идеи. Така се создаде еден вид на вакуум и тука се појавува фигура како Трамп.  Истиот феномен беше евидентен и во Италија со Берлускони. Републиканците немаа апсолутно никој за овие избори. Луѓето сега велат – ова е нов фашизам, а мојот одговор на тоа би бил – сè уште не. Ако Трамп дојде на власт, тоа веќе би било нешто друго.

ФБ: Го спомнавте Лакло. Кингата од Шантал Муф и Лакло беше влијателна во некои левичарски кругови. Дали левицата треба да бара решенија за тековните предизвици во ваквото дистанцирање од „традиционалната левица“?

Џејмисон: Нивното дело е навистина брилијантно објаснување на политичката пракса и праксата на создавање слогани. Како и да е, тие тоа го изложија како напад врз класите и марксизмот и мислам дека тоа им беше голема грешка. Како и многу други европски филозофи на политиката, како Тони Негри на пример, тие го имаат искуството со старата комунистичка партија која им стоеше на пат и многу нивни аргументи беа насочени против структурата на старата комунистичка партија. Но, за луѓето кои воопшто не минале низ тие нешта, аргументирањето против марксизмот и класите е редуцирање на елементарната природа на политичката реалност. И самиот Ернесто погрешно ја разбра политичката вредност од неговите сопствени идеи. Истите ги сметаше за пост-марксистички и сметам дека тоа му беше голема грешка. Поентата на Лакло беше дека испразнетиот означивач не мора секогаш да биде економски и, секако, одненадеж сè можеѓе да стане причина. Но, на долг период, економијата е сè. Лакло со сигурност одигра бесмртна улога како интелектуалец во реструктурирањето на политичката практика, но би било грешка да не се спомене врската помеѓу економијата, индустријата, банките и невработеноста, на пример.

ФБ: Дали мислите дека левицата, исто така, треба да се фокусира на реструктурирањето на концептот за држава?

Џејмисон: Да, тоа треба да се реструктурира, но не со дискредитирање на социјалната демократија. Реструктурирањето на државата треба да биде нешто повеќе од социјален демократски менаџмент на капитализмот. Сè уште ни е потребна држава бидејќи во истиот момент кога ќе почнеме да ги чувствуваме последиците од еколошките кризи, мора да имаме моќна држава. Подобро е да се размислува како треба да изгледа една социјалистичка држава, отколку да им се остави државата на фашистите.

ФБ: За некое идно размислување, како треба да ги избегнуваме истите грешки од XX век кога станува збор за силна и стабилна социјалистичка држава?

Џејмисон: Нема гаранција за тоа. Сепак, специфичниот преткапиталистички момент на модернизацијата во кој се појави сталинизмот го нема. Од друга страна, не мислам дека моменталните состојби се во можност да продолжат да се одржуваат на ваков начин, освен ако не се користи воена сила за тоа. Токму за тоа зборуваше Трамп. „Америка на прво место“ (America first) – тоа беше слоганот на десничарите во ’30-те години од минатиот век, фашистите во оваа земја. Тоа е реална тенденција, како овде, така и во Европа. Сега тоа е прашање е на идеолошки избор.

ФБ: Не мислите ли дека левицата веќе ја пропушти шансата со кризата во 2008 година? Хајек и Фридман работеа уште од ’50-те години на минатиот век на нов проект кој конечно ќе го пополни вакуумот кој го создаде кризата од ’70-те години. Левицата во 2008 година немаше таков сет на идеи и политички решенија.

Џејмисон: Во право сте, немаа ништо подготвено. Левицата беше истоштена од нејзините претходни експерименти – сталинизмот, поразите како оној на Аљенде, распадот на Советскиот Сојуз и заведеноста на различни социјалдемократски партии од моменталниот („различен“) триумф на реториката на слобден пазар. Пред неколку години да го правевме овој муабет, би зборувал за Венецуела или Бразил, но претпоставувам дека веќе не можам да го правам тоа. Имаше некои движења во левицата.

ФБ: Но, дали мислите дека движењата се доволни? Дали уште верувате во политички партии од левицата?

Џејмисон: Мислам дека треба да има одреден вид на политички партии. Но, проблемот е во тоа што левичарските партии треба однекаде да земат пари за да ги финансираат здравствениот и образовниот систем, целосната вработеност на луѓето, еколошката политика. Десничарските партии се оние кои ги намалуваат даноците и кога некој ќе ги намали даноците, многу е тешко повторно да ги зголемите. Тука лежи  слабоста на денешната левица.

ФБ: За крај, дали сметате дека времето на „големите идеи“ е завршено?

Џејмисон: Не! Ова нѐ враќа во ’60-те години на минатиот век и убедувањето дека „големите идеи“ се стремат да бидат угнетувачки и недемократски. Вистина е дека ние во овој момент немаме „големи идеи“, но тоа не значи дека не треба да ги бараме. Адорно имаше одлична анализа за ширењето на емпиристичката мисла, особено за американскиот и британскиот емпиризам и тој го споредуваше него со номинализмот, каде нештата не можете да ги гледате дијалектички. Мислам дека ова е одлика и на постмодернизмот, но забележав дека луѓето кои не сакаат да разговараат за условите на постмодерната или марксизмот едноставно велат – тоа се само историски приказни. Мојот заклучок ќе го направам малку поинаку. До „големите идеи“ би се вратиле преку историски поглед на светот. Во тој поглед, самата историја е една голема идеја. Повикот за нови идеи е повик за „големи идеи“. Со користењето на „инструментални мисли“, како што ги нарекува Франкфуртската школа, се поправаат малите нешта, но не се открива ништо ново. Како и да е, номиналистите и емпиристите нема да можат да ги поправат ниту малите проблеми за кои тврдат дека им е во интерес да ги поправат.

Филип Балуновиќ е кандидат за докторат на Scuola Normale Superiore, на отсекот за Политички науки и социологија, во Фиренца. Истовремено, тој е извршен уредник на српското издание на Le Monde Diplomatique и автор на книгата Freedom Notebooks, како и член на DiEM 25.

Извор: www.criticatac.ro

Превод: Александар Еленин

591 total views, 2 views today