Уште едно интервју со Петер Слотердајк

man_machine_main

 

Пeтер Слотердајк е контроверзен германски мислител и теоретичар на медиумите. Тој се осмели да ги оспори долго време закостените поделби на душа и тело, субјект и објект, култура и природа. Неговото предавање од 1999 година „Уредби на човечкиот парк“ во кое развива теза дека евгениката (селективното размножување б.п)  е надоврзување на човечкиот стремеж за себесоздавање предизвика бура во земјата обележана со нацистичката евгеника. Истовремено, тој заклучува дека „припитомувањето на човекот не успеало“ туку потенцијалот за варварство кај цивилизациите уште повеќе се зголемил. Негови најзнаменити дела се „Критика на циничниот ум“ и неговата трилогија „Сфери“.

На овогодинешниот симпозиум во организација на Бергруиновиот центар за филозофија и култура , Ворлдпост разговараше со Слотердајк за бришењето на границите меѓу луѓето и техниката, за облакот, сингуларитетот и идентитетот во ерава на глобализација.

 

sloterdijk

 

Долги години тврдите дека почнува да постои ново суштество од спојувањето на човечкиот вид со неговата техничкка протетика – антропотехника. Во ова ново суштество, човекот и машината стануваат интегриран оперативен систем поврзан со заеднички проток на информации. После сите овие години човечката свест се рашири низ облакот и облакот се рашири низ човечката свест. Исто така, се научивме да го читаме, пишуваме и уредуваме генетскиот код, што ни даде знаење целесообразно да менуваме цели милениуми еволуција. Во која мера вашиот поим за антропотехника се разликува или наликува на идејата за сингуларитет на футуристот и поборник за Вештачката интелигенција Реј Курцвил? Курцвел не смета дека се работи само за епистемолошки рез со минатото, туку за цела една нова фаза од еволуцијата која надминувајќи ја свеста ги зафаќа и битието и биологијата.

Поимот за антропотехника се темели врз претпоставката дека сегашниов психофизички и општествен склоп на видот хомо сапиенс – обрнете внимание на еволуционистичкиот акцент на оваа поделба – суштински се базира на автогени ефекти.  Во оваа смисла, терминот „автогени“ значи „предизвикани како резултат од акциите на самиот актер“. Човечкото суштество – особено во таканаречените „напредни“ цивилизации – претставува животно кое се програмира да биде свое сопствено милениче. Додека еволуцијата е приспособување на природната околина, припитомувањето е, од почеток, прилагодување на вештачката околина.

Она што го нарекуваме „цивилизација“ во културно – теориска смисла, од гледна точка на биолошката антропологија (која оперира со дистинкцијата животно/човек) e резултат на долга низа само – припитомувања. Десетици илјади години пред грчкото пророчиште да го испише мотото „Спознај се себе си“ над местото каде што вистината излегува на виделина, великите мајки, главатарите и врачевите ставиле поинаков натпис за животите на оние од нивниот сој  – „Припитоми се себе си“. Ова подоцна доведе до она што го знаеме како „воспитание“ – на грчки paideia, на латински humanitas, на кинески wenhua и на германски Bildung.

Терминот антропотехника укажува на фактот дека процесот на човечко припитомување на човекот кој започнал толку рано останува некомплетиран. Прво, тој го опишува главно несвесното издвојување на луѓето од чистата анималност, при што тие не само што стануваат припадници на „симболички вид“, „ритуални животни“ (како што во една пригода се изразил Витгенштајн) или митолошко наративно животно, туку исто така станува и техничко суштество. Второ, тој укажува на идната можност за себеобликување преку разните облици на тренирање на умот, преку хемиски модификации, можеби дури и со генетски промени.

Така, поимот антропотехника се однесува на целиот автопоезис или самосоздавање на „човештвото“ низ илјадниците негови културни спецификации. Тој во сржта е емпириски, плуралистички и егалитаристички, во смисла дека сите индивидуи, како наследници на колективната меморија на човештвото, се слободни да се надминат себе си.

Идејата на Реј Курцвил за „сингуларитет“, напротив, содржи футуристички, монистички и елитистички елементи. Иако „сингуларитетот“ според својата логичка и реторичка замисла треба да го интегрира човештвото во една целина, очигледно е дека може да вклучи само мала група од трансхумани индивидуи.

Курцвил тврди дека ширењето на нашите умови низ облакот и обратно ќе создаде поголема разноликост и помала унифицираност бидејќи  ќе имаме пристап до безброј информации со кои би си ја хранеле својата имагинација и би ја конструирале својата личност. Дали се согласувате со ова мислење?

Зборувајќи за „облакот“, Курцвил стапнува на теренот на традиционалната филозофија. Со поимот „објективен дух“ Хегел ја дал формалната премиса за „облак“: таа се состои од „пројавите“ на духот кои се скамениле во институции. Институциите се програми за културен пренос оставени во наследство за идните генерации.

Не би требало да е многу тешко да се изведат поимите „дух“ и „институција“ од поимот „облак“. Облаците се институции втечнети како што биле и претходно во кои насобраното претходно искуство кое е погодно и вредно за пренос станува достапно за подоцнежните заинтересирани страни.

Разликата меѓу облакот и училиштето станува јасна од фактот дека во првото автодидактичниот (и со тоа и самоприпитомувачкиот) фактор се зголемува, додека во училиштата, како прототипови за формална институција, во принцип се хетеродидактични (авторитативни) и конзервативни (друг – припитомувачки) по својот строеж.

Она што им е заедничко е тоа што и едните и другите се соочуваат со проблемот на бессмислата: училиштата не можат да бидат потполно сигурни дека го поминале сето она што вреди да се знае, додека посетителите на облакот во уште поголема мера се неспособни со сигурност да разграничат што е смислено, а што бессмислено. Еден аспект од нашата модерна – посмодерна состојба е нестабилноста на разликата меѓу институционализираното и деинституционализираното знаење.

Во оваа смисла, треба метафората за облакот да се сфати сериозно во буквалното значење: облаците го препокриваат чистото небo. Сегашново инфосферично затворање на човечкото поле е продолжување на „објективниот дух“ на поинаков начин – а денес, тоа е дигиталниот.

Веќе во филозофијата од 19 век стана очигледно во колку голема мера „објективниот дух“ може да се претвори во идеологија и комуникативна чума (пропаганда). Првата половина од 20 век целосно му припаѓа на судирот меѓу (преддигиталните) идеолошки облаци. Втората половина на 20 век донесе, преку Студената војна, еден вид на прекин на огнот во оваа војна на облаците.

Сепак, не може да се предвиди дали хипер –облакот од 21 век ќе го укине регионалното потопување во институционализирани невистини кое што беше типично за 20 век. И не знаеме дали денес информација е чистото небо или облакот кој го препокрива.

Секој кој го употребува зборот „облак“ во еднина ризикува да се загуби во мистификација. Во овој момент пак има неколку системи на облаци, и она што порано се нарекуваше Ладна војна денес  се враќа како војна на облаци. Едно од гнасните изненадувања кои ни ги приреди штотуку започнатиот 21 век е тоа што демонот на пропагандата се врати во дигитално надградена форма. За да се спротивставиме на новата империја на лаги и искривување на перспективите е неопходно оживување на идејата на просветителството.

 

max ernst

 

Можеби интелигентен артефакт е подобар израз од артифициелна (вештачка) интелигенција, а за луѓето во оваа иднина „артифициелни луѓе“. Со други зборови, „автентичното сопство“ и битие – во – светот повеќе не се одделени од нашиот прибор. Дали важи свет- во – битие подеднакво со обратната варијанта?

„Артифициелна “ интелигенција е хибриден израз за одамна познатиот феномен дека во артефактите (алати, дела и институции) интенциите на производителите преживуваат речиси независно од нивните производи. Токму тоа е изразено во Хегеловиот поим „објективен дух“. Имено, објективна е интелигенцијата вложена во алатите, делата и институциите за да биде апсорбирана и искористена од други интелигенции (субјективен дух, ученици, корисници).

Сега изреката на Сесил Родс „Сѐ е во експанзијата“ се однесува на политичката сфера и тоа само со значајни модификации. Напротив, во денешниот свет на пари и информации станува сѐ порелевантна. Сферите на артифициелна интелигенција и интелигентни артефакти се развиваат самостојно според експанзионистичката матрица која сѐ повеќе ги проткајува сите аспекти на егзистенцијата. Во оваа смисла егзистенцијата во техничкиов свет сама по себе се одликува со сѐ поголема артифициелизација. Модерните и постмодерните луѓе не само што живеат во „куќата на битието“ (како што Хајдегер го нарекува јазикот), туку сѐ повеќе во живеалиштето техносфера.

 

Идентитетот во ера на глобализација

 

Имате кажано дека, од резот од кој се роди модерноста, човечката цивилизација се смени од ерата „хуманизам и национална држава“ во „екологија и глобализација“ и од „аграрен патриотизам“ во кој идентитетот е врзан за доблеста на родното место и земја во „глобално сопство“.  Каде се наоѓа идентитетот од тоа глобално сепство ако се детериторијализира, и тоа не во рајот, туку во облакот?

Не малку современи мислители го дефинираа 20 век како време на глобална мобилизација. Всушност, овој период – или, поточно, неговиот почеток со индустриската револуција од 18 век – е сведок на раскинувањето на исконската поврзаност меѓу луѓето и територијата (кај Освалд Шпенглер културата и родниот крај) која го карактеризира ерата на аграрна хиподинамика. Така започнува авантурата на пост – хиподинамичките форми на живот – и со самото тоа на втечнети идентитети.  Тие напати се појавуваат во маски од номадски романтизам. Со тоа се потхранува сфаќањето дека модерната состојба на постојанa промена истовремено е враќање кон некоја подлабока вистина за човечките суштества.

Во прилог на тоа, филозофот Вилем Флусер најверојатно ја погоди невралгичната точка кога рече дека луѓето нужно не припаѓаат на територијализирана нација („дом“). Во прилог го наведе примерот со еврејската дијаспора. Но, во секое време  и на секое место нив им треба соодветен дом во кој ќе можат егзистенцијално да се всидрат. Да си бездомник е полоша судбина отколку да си апатрид. Местото во кое најдуваме олеснение преку привикнување го нарекуваме живеалиште.

Ова хајдегеровски инспирирана интерпретација на човечкото суштество како суштество – на – живеалиштето соодветствува со концептот за „поврзани изолации“ развиен пред неколку декади од страна на американската архитектонска фирма Морфозис за да го опише начинот на живот во пост – хиподинамичките „општества“. Овој израз укажува на модерниот предизвик да се постигне рамнотежа помеѓу изолацијата (буквално: островска формација) и поврзаноста (контекстна формација).

 

Нели дијалектиката на копнежот по припаѓање во ваков вакуум на заедници може да создаде силна контрареакција? Денес него го гледаме насекаде во религиозниот фанатизам и национализмот.  Дали е ова потрага по сигурноста на идентитетот и препознавање во „матката“ на народот, или вашите „меури“ кои се контејнери со идентитет и значење? Како треба да се одговори на овaа нова племенска свест?

Истото се однесува на традиционалната напнатост меѓу потребата за независност и потребата да се припаѓа. Таканаречената „нова племеска свест“ е практично неизбежна реакција на прогресивната индивидуализација на модернитетот. Таа се обидува да креира синтетски општествени врски таму каде што природните биле скинати. Само идното историско искуство може да покаже дали вакви врски можат да се создадат без регресивни фикции.

Во најмалиген облик денес тоа се манифестира преку новите племиња кои сеат терор, кои се сметаат, понекогаш и со право, за враќање на фашизмот. Фашизмот (каков што се појави во Европа под сенката на Првата светска војна како одбивање на демобилизацијата) е воинствена племенска свест која има амбиција да го реформира целото општество по урнек на една борбена орда.

 

red - haos

 

 

Редот и хаосот во модерна Кина

 

Конечно, едно прашање за истокот и Западот во овој контекст. Вие тврдите дека „вишокот реалност“ мобилизиран од модерните енергии ги надминува сите наративи за потеклото и континуитетот кои можат да го сплотат глобално синхронизираниот свет.  Непрестајните нарушувања на овие енергии доведоа до постојана несиметрија и нерамнотежа, во немање потпоришна точка на стабилност. „Сѐ што е цврсто се топи во воздухот“. Сите обиди за повтроно втемелување на легитимитетот и наративите за потеклото се оневозможени.

Така, освен редот има само еден вид на корозивна ентропија која ја поткопува космолошката доверба. Се прашувам во која мера ова е точно за Кина? Би рекле дека Кинеската комунистичка партија (како „институционална цивилизација“ на чело на една долга низа династии) својата главна задача ја гледа во отпорот кон протоккот на ентропијата обидувајќи се да воспостави и одржи рамнотежа – едно, така да се каже, политичко кормило кое ќе го спаси бродот да не потоне во плимата од неослободени модерни енергии.

За да го постигне тоа, таа мора, пред сѐ, да спречи било каква контрахегемонија (или, уште полошо, политичка хегемонија) да се појави од хаосот корумпирајќи го наративниот корен на легитимитетот и континуитетот на сегашниот систем – Мао – кон наративот на кинеската милениуми долга конфучијанска и таоистичка космологија.  Таа ги врзува Кинезите заедно како цивилизација долго пред националната држава и мас – медиумите.

За разлика од Западот, се чини дека денес во Кина не доминира немањето космолошка доверба, туку еден вид на внатрецивилизациска доверба. Можеби Западот само искусува нешто што Кина веќе го искусувала одново и одново цели 2000 години – многуте епизоди на пресвртни промени низ вековите довеле до опседнатост со редот.

Можеби Kина научила да одржи цивилизациски континуитет по постојаните судири и нереди. Во поскоро време, и Мао има речено: „Сѐ под небото е во неред, ситуацијата е одлична“.  Mao беше поплава. Сега кинеските власти се обидуваат одново да  ја втемелат својата легитимност и континуитет поврзувајќи ја иднината со минатото. Цикличното време сеуште се одржува во Кина и претставува противтежа на асиметријата.

Дали сето ова сугерира дека на Истокот остануваат старите обрасци на симетрија, рамнотежа и циклично време? Можеби „митот“, благородната лага доволно блиска до вистината, сѐуште функционира во Кина? Можеби модерниот Запад просто е премлад за да може да ја процени целата слика?

Не сум синолог иако посветено го следам „кинескиот феномен“ и ќе се воздржам да судам за текот на настаните во тој дел од цивилизацискиот универзум.

Сепак, ми изгледа дека моите ставови за растечката асиметрија во модерните процеси се применливи и врз Кина. Можеби Kина спречи демографска катастрофа во последниов половина век, но нејзиниот придонес во еколошките катастрофи – локални и глобални – се чини е огромен.

Што се однесува до политичката и културната интелигенција во иднината, со извесна доза на сигурност може да се тврди дека претстојниот век тие ќе развијат концептуален систем од координати врз основа на разликата одржливо – неодржливо. Во овој контекст, разумно  е да претпоставиме дека гласот на Кина ќе добива сѐ повеќе и повеќе важност. Остатокот на светот ќе научи во Кина да гледа не само урнек за еден снаодлив деспотизам, туку и цивилизација која им ја оддава должната почит на принципите симетрија, рамнотежа, цикличност и континуитет, спротивно на западните нации кои сѐ повеќе ја губат контролата над својот експеримент со асиметријата, нерамнотежата, иреверзибилноста и дисконтинуитетот. На подолг рок гледано, можно е Кина да биде решавачка противтежа за Јура паркот на западната модерност.

Истовремено, не може да се преправаме дека не гледаме како самата Кина во себе вградува многу мотиви од асиметријата на западната цивилизација. А тоа, како што очигледно сфати и кинеското политичко раководство, во себе крие огромен експлозивен потенцијал. Не тргајќи го ова од ум, знак за распознавање на цивилизациско – критичката мудрост за иднината ќе биде да остане будна како „компаративист“ на западниот и источниот пат.

 

Извор - http://www.huffingtonpost.com/entry/peter-sloterdijk-man-machine-interview_55e37927e4b0aec9f3539a06

Превод – Кирил Бисероски

1,513 total views, 4 views today