Темниот од Ефес – фрагменти, прв дел

Heraclitus-Weeping

„Светлиот човек во храмот на сенките!“, ете токму така ќе ти го претставам Хераклит. Луѓето гледаат, но не сакаат да видат; слушаат, без да сакаат да слушант. Нивните сопствени заблуди ги ставаат на местото на вистините со кои тие не се согласуваат, или дури, кои не им се доволно интересни. Најсветлиот човек, Хераклит, тие го нарекоа Темниот?! Него, кој знаел, прашувајќи се за Логосот, како да се праша за страдањето на човекот! Него, чиишто инспиративни и потресувачки зборови за битието на Космосот, со својата таинствена сувереност, со енигматично јасната вистинитост, го направија онолку наш, колку што ни ја откри нужноста да го сослушаме одново, без предрасуди, и да ја разбереме вечната актуелност на неговите потсетувања за тоа што е добро и умно, а што бесмислено и залудно! Малку се, меѓу смртниците, оние што појасно од Хераклит го претставија родот човечки во она највредното и највозвишеното! Таков човек да го наречат Темниот?! Разгонувачот на мракот, просветлувачот, да остане запомнет од луѓето по една таква стигма!?“

Вака, со заслужена помпезност, длабока благост и пиетет пишува Ферид Мухиќ во својата епопеја на првите филозофи, Потомци на боговите, за еден од столбовите на западната филозофска мисла, Хераклит од Ефес.

Поради своето влијание, автентичен пристап кон разбирањето на космосот и својот светоглед, генерално, во неколку продолженија, ќе ги пренесеме зачуваните филозофски фрагемнти од Хераклит.

1.

τοῦ δὲ λόγου τοῦδ ἐόντος ἀεὶ ἀξύνετοι γίνονται ἄνθρωποι καὶ πρόσθεν ἢ ἀκοῦσαι καὶ ἀκούσαντες τὸ πρῶτον· γινομένων γὰρ πάντων κατὰ τὸν λόγον τόνδε ἀπείροισιν ἐοίκασι πειρώμενοι καὶ ἐπέων καὶ ἔργων τοιούτων ὁκοίων ἐγὼ διηγεῦμαι κατὰ φύσιν διαιρέων ἕκαστον καὶ φράζων ὅκως ἔχει· τοὺς δὲ ἄλλους ἀνθρώπους λανθάνει ὁκόσα ἐγερθέντες ποιοῦσιν ὅκωσπερ ὁκόσα εὕδοντες ἐπιλανθάνονται

Иако овој логос суштествува вечно, луѓето не се во состојба да го сфатат ни пред да чујат, ни откако еднаш чуле (за него). Та, иако сè настанува според овој логос, тие (луѓето) прилегаат на неопитни обидувајќи се на збор и на дело околу она што јас го објаснувам, разделувајќи го секое поединечно нешто според (неговиот) строеж и прикажувајќи го такво какво што е. Но, другите луѓе не се свесни за она што го прават будни, исто како што забораваат на она што го прават во сон.

2.

τοῦ λόγου δ’ ἐόντος ξυνοῦ ζώουσιν οἱ πολλοὶ ὡς ἰδίαν ἔχοντες φρόνησιν

Затоа што треба да следи општото [сиреч, заедничкото, оти општо значи заедничко]. Но, иако логосот е општ, толпата така живее, небаре иа своја особена памет.

3.

[περὶ μεγέθους ἡλίου] εὖρος ποδὸς ἀνθρωπείου

(За големината на сонцето:) широчината на човековото стапало.

4.

Si felicitas esset in delectationibus corporis, boves felices diceremus, cum inveniant orobum ad comedendum.

[Кога среќата би се состоела во телесните наслади, би ги сметале] среќни воловите кога ќе најдат граор [за јадење].

5.

καθαίρονται δ’ ἄλλως αἵματι μιαινόμενοι, ὁκοῖον εἴ τις εἰς πηλὸν ἐμβὰς πηλῷ ἀπονίζοιτο· μαίνεσθαι δ’ ἂν δοκέοι εἴ τις μιν ἀνθρώπων ἐπιθράσαιτο οὕτω ποιέοντα. καὶ τοῖς ἀγάλμασι δὲ τουτέοισιν εὔχονται, ὁκοῖον εἴ τις τοῖς δόμοισι λεσχηνεύοιτο, οὔ τι γινώσκων θεοὺς οὐδ’ ἥρωας οἵτινές εἰσι

Осквернетите од (злосторничка) крв злудно со крв се чистат како што некој попаднат во калта со кал би се миел. Кога човек би забележал некого што тоа го прави, би го сметал за луд. На оние пак, статуи, им се молат како што некој би им говорел на зградите, не спознавајќи ја природата на боговите и хероите.

6.

ὁ ἥλιος … καθάπερ ὁ Ἡράκλειτός φησι, νέος ἐφ’ ἡμέρῃ ἐστίν

Сонцето е ново со секој нов ден.

7.

εἰ πάντα τὰ ὄντα καπνὸς γένοιτο, ῥῖνες ἂν διαγνοῖεν

Кога сите нешта би станале чад, носот би ги распознавал.

8.

[τὸ ἀντίξουν συμφέρον καὶ ἐκ τῶν διαφερόντων καλλίστην ἁρμονίαν καὶ πάντα κατ' ἔριν γίνεσθαι]

[Спротивно се обединува...од различни нешта произлегува најубавата хармонија...сè настанува низ борба].

9.

ὄνους σύρματ’ ἂν ἑλέσθαι μᾶλλον ἢ χρυσόν

Магарињата поскоро би избрале слама одошто злато.

10.

συλλάψιες· ὅλα καὶ οὐχ ὅλα, συμφερόμενον διαφερόμενον, συνᾷδον διᾷδον καὶ ἐκ πάντων ἓν καὶ ἐξ ἑνὸς πάντα

Нишки: цело и нецело, сложно и несложно, созвучие и несозвучие, од сè едно и од едно сè.

11.

πᾶν γὰρ ἑρπετὸν πληγῇ νέμεται

Сè што ползи оти да пасе под удар на камшикот.

12.

ποταμοῖσι τοῖσιν αὐτοῖσιν ἐμβαίνουσιν ἕτερα καὶ ἕτερα ὕδατα ἐπιρρεῖ

На оние што влегуваат во исти реки, сè други и други води им дотекуваат.

13.

ὕες βορβόρῳ ἥδονται μᾶλλον ἢ καθαρῷ ὕδατι

Свињите уживаат повеќе во калта одошто во чистата вода.

14.

τὰ γὰρ νομιζόμενα κατ’ ἀνθρώπους μυστήρια ἀνιερωστὶ μυενται

Воведувањето во мистериите, вообичаено меѓу луѓето, е несвето.

15.

εἰ μὴ γὰρ Διονύσῳ πομπὴν ἐποιοῦντο καὶ ὕμνεον ᾆσμα αἰδοίοισιν, ἀναιδέστατα εἴργαστ’ ἄν· ὡυτὸς δὲ Ἀίδης καὶ Διόνυσος, ὅτεῳ μαίνονται καὶ ληναΐζουσιν

Кога свечената поворка не би ја правеле во чест на Дионис, туку (само) би пееле песни, би постапувале најбесрамно. Исто се и Ад и Дионис кому му се предаваат во оргии и баханалии.

16.

τὸ μὴ δῦνόν ποτε πῶς ἄν τις λάθοι;

Како некој би се сокрил од она што никогаш не заоѓа?

17.

οὐ γὰρ φρονέουσι τοιαῦτα πολλοί, ὁκοίσοι ἐγκυρεῦσιν, οὐδὲ μαθόντες γινώσκουσιν, ἑωυτοῖσι δὲ δοκέουσι

Многумина не ги разбираат нештата со кои се среќаваат, ниту пак поучени ги спознаваат, туку само си вообразуваат.

18.

ἐὰν μὴ ἔλπηται ἀνέλπιστον οὐκ ἐξευρήσει, ἀνεξερεύνητον ἐὸν καὶ ἄπορον

Ако човек не го очекува неочекуваното, не ќе го открие, оти е тешко да се открие и е недостапно.

19.

ἀκοῦσαι οὐκ ἐπιστάμενοι οὐδ’ εἰπεῖν

(Оние што) не знаат ниту да слушаат ниту да говорат.

20.

γενόμενοι ζώειν ἐθέλουσι μόρους τ’ ἔχειν, μᾶλλον δὲ ἀναπαύεσθαι, καὶ παῖδας καταλείπουσι μόρους γενέσθαι

Родени еднаш, сакаат просто да живеат и да го дочекаат смртниот час, та и челад оставаат, пород на смртта.

 

Цитатите се извадок од книгата Хераклит, подготвена од академик Витомир Митевски, во издание на Матица Македонска

1,229 total views, 1 views today